‘De overheid moet niet meebewegen, maar vooroplopen’

16 nov 2020

“De overheid moet niet meebewegen, maar vooroplopen,” zo stelde staatssecretaris Raymond Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in zijn gastcollege over de digitale overheid op 12 november jl. Op uitnodiging van Stichting Digitaal Burgerschap Nederland en de faculteit Governance and Global Affairs van de Universiteit Leiden gaf de staatssecretaris zijn visie op de digitale overheid en ging hij met studenten in gesprek: “digitalisering is net zo belangrijk als financiën.”

Zo’n 400 geïnteresseerden, van wie zeker 200 studenten, waren bij het gastcollege aanwezig, veruit de meesten—hoe toepasselijk—digitaal. Staatssecretaris Knops kwam beslagen ten ijs en wees erop dat de overheid digitalisering reeds geruime tijd heeft omarmd. NL DIGIbeter, de routekaart voor een digitale overheid, heeft drie speerpunten: digitale inclusie, digitale veiligheid en digitale innovatie.

Inclusie moet altijd een van de uitgangspunten van de overheid zijn. Een bedrijf, zo gaf de staatssecretaris aan, kan ervoor kiezen om het kleine gedeelte van z’n doelgroep dat digitaal niet mee kan, links te laten liggen. De overheid kan zich dat niet veroorloven. Daarom in digitale dienstverlening bijvoorbeeld ook rekening worden gehouden met mensen zonder smartphone. Tegelijkertijd is het belangrijk dat digitale overheidsdiensten veilig zijn, juist als we steeds meer van die diensten afhankelijk worden.

Wat betreft digitale innovatie moet de overheid vooroplopen, zo betoogt Knops. Frankrijk heeft al een toegewijde bewindspersoon voor de digitale transformatie. Ook in Nederland moet het volgende kabinet digitalisering veel prominenter stellen. Want, zo zegt de staatssecretaris, “digitalisering is net zo belangrijk als financiën.” Ook ziet hij graag dat digitalisering, nu vaak op decentraal niveau geregeld, centraler georganiseerd wordt ten behoeve van efficiëntie. Knops noemt Singapore daarbij als voorbeeld. Na de verkiezingen van maart 2021 zal in ieder geval een vaste Tweede Kamercommissie voor digitale zaken worden geïnstalleerd. Maar de staatssecretaris denkt breder. Moeten we niet bijvoorbeeld op de basisschool al beginnen met programmeren, zo vraagt hij zich hardop af.

In de Q&A-sessie spraken verschillende studenten zorgen uit. Maken we ‘digibeten’ niet juist kwetsbaar door hen mee te trekken in de digitalisering? Als straks de gehele overheidsinfrastructuur digitaal is ingericht, hoe gaan we dan om met grote crises, zoals natuurrampen, waarbij we wellicht geen internettoegang meer hebben? De staatssecretaris toonde zich niet ongevoelig voor deze zorgen en noemde een aantal voorbeelden van campagnes en voorzorgsmaatregelen gericht op het tackelen van dergelijke problemen.

De uitgebreide antwoorden op deze en andere vragen zijn, net als rest van het gastcollege, hieronder terug te zien.